Ochrona przyrody .

Pomimo ponadprzeciętnego zurbanizowania i uprzemysłowienia znacznej części obszarów znajdujących się w zasięgu terytorialnego działania Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Katowicach, różnorodność biologiczna oraz liczba chronionych tu obiektów przyrodniczych nie odbiega od charakterystyk ogólnopolskich, a w wielu kategoriach liczba obiektów chronionych na terenie Śląska jest porównywalna lub nawet wyższa niż w pozostałych regionach kraju.

Wg stanu na 31.12.2009r. na gruntach będących w zarządzie RDLP w Katowicach utworzonych było:

1/. Rezerwaty przyrody                                   99 obiektów/w tym 3 wspólne/            pow. 5 145 ha,

 

2/. Parki krajobrazowe                                    10                               pow. 163 586 ha,

 

3/. Obszary chronionego krajobrazu               9         „                      pow. 114 819 ha,

 

4/. Zespoły przyrodniczo-krajobrazowe           11       „                      pow. 3 750 ha,

 

 

5/. Użytki ekologiczne                         131     „          .           pow. 706 ha,

 

6/. Pomniki przyrody    665     „( w tym 629 p. ożyw. + 36 p. nieożyw.),

7/. Strefy ochronne wokół gniazd                     69 sztuk                       pow. 4 346 ha

                                            Razem:                                                   pow. 292 352        

 

I.          Rezerwaty przyrody:

Najliczniejszą ustawową formą ochrony przyrody, są rezerwaty przyrody, powoływane w celu ochrony obszarów z zachowanymi w stanie naturalnym lub mało zmienionym ekosystemami, rzadkimi gatunkami roślin i zwierząt lub elementami przyrody nieożywionej.

W zależności od przedmiotu ochrony, na terenie nadleśnictw RDLP w Katowicach wyróżnionych zostało:

•          76 rezerwatów leśnych,                                                                     

•          11 rezerwatów florystycznych,

•          5 rezerwatów torfowiskowych,           

•          2 rezerwaty przyrody nieożywionej,

•          2 rezerwaty krajobrazowe,

•          1 rezerwat faunistyczny

 

 

II. Parki krajobrazowe:

Wielkopowierzchniową formą ochrony przyrody obok parków narodowych i obszarów chronionego krajobrazu są parki krajobrazowe. Powołuje się je dla terenów wyróżniających się skupieniem wartości przyrodniczych, historycznych, kulturowych i krajobrazowych. Parki krajobrazowe mają również duże znaczenie dla ochrony bioróżnorodności i zasobów genowych roślin i zwierząt.

Reprezentowane są na obszarze RDLP w Katowicach przez:

Zespół Parków Krajobrazowych województwa śląskiego , w tym:

1. PK „Orlich Gniazd”                         pow. ogólna 20 381 ha            pow. leśna 13 413 ha,

2. PK „Stawki”                                   pow. ogólna 1800 ha               pow. leśna 1 708 ha,

3. Żywiecki Park Krajobrazowy          pow. ogólna 35 870 ha           pow. leśna 20 854 ha,

4. Załęczański Park Krajobrazowy      pow. ogólna 1 162 ha pow. leśna 786 ha,

5. PK „Beskidu Śląskiego”                  pow. ogólna 38 620 ha           pow. leśna 28 009 ha,

6. PK „Beskidu Małego”                     pow. ogólna 25 770 ha            pow. leśna 14 614 ha,

7. PK „Lasy nad Górną Liswartą”       pow. ogólna 38 701 ha           pow. leśna 25 831 ha,

8. Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe

    Rud Wielkich                                  pow. ogólna 50 470 ha            pow. leśna 27 314 ha,

Zespół Jurajskich Parków Krajobrazowych województwa małopolskiego, w tym:

1. „Tenczyński Park Krajobrazowy”    pow. ogólna 1 380 ha pow. leśna 1 380 ha

2. Park Krajobrazowy „Dolinki Krakowskie”     „      3 757 ha           pow. leśna 2 694 ha.

Zespół Opolskich Parków Krajobrazowych , w tym:

1. PK „Góra św. Anny” pow. ogólna 5 775 ha; pow. leśna 1 196 ha,

2. PK „Góry Opawskie” pow. ogólna 4 625 ha; pow. leśna   2 821 ha,

3. „Stobrawski Park Krajobrazowy”   pow. ogólna 52 636 ha; pow. leśna   37 942 ha

Razem pow.leśna zredukowana – 163 586 ha

 

III. Obszary chronionego krajobrazu:

            Obszary chronionego krajobrazu powołuje się w celu zachowania wyróżniających się krajobrazowo terenów o różnych typach ekosystemów. Działalność gospodarcza na takim obszarze nie ulega graniczeniom, lecz winna być prowadzona w sposób nie naruszający stanu względnej równowagi ekologicznej systemów przyrodniczych. Z drugiej zaś strony, wykorzystuje te obszary dla celów agro- i ekoturystyki oraz produkcji zdrowej żywności.

            Do dnia 31.12.2009r. na obszarze RDLP w Katowicach utworzono 9 obszarów chronionego krajobrazu, o łącznej powierzchni leśnej zredukowanej 114 819 ha.

 

 

IV. Zespoły przyrodniczo-krajobrazowe:

 Tę formę ochrony przyrody wyznacza się w celu ochrony wyjątkowo cennych walorów krajobrazu naturalnego i kulturowego oraz dla zachowania jego wartości estetycznych i historyczno-pamiątkowych. Zabytkowe obiekty budowlane, takie jak ruiny zamków, pomniki, są częstym uzupełnieniem przyrodniczego przedmiotu ochrony.

Wg stanu na 31.12.2009r. na terenie RDLP w Katowicach funkcjonowało 12 zespołów przyrodniczo-krajobrazowych, o łącznej powierzchni 3 750 ha.

 

VI. Użytki ekologiczne:

W celu objęcia ochroną innych cennych przyrodniczo pozostałości ekosystemów mających znaczenie dla zachowania unikatowych zasobów genowych i typów środowisk, decyzjami administracyjnymi powierzchnie niektórych bagien, śródleśnych łąk, torfowisk, płatów nie użytkowanej roślinności, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, uznane zostały jako użytki ekologiczne.

Z terenu RDLP w Katowicach tą formą ochrony przyrody objęto 132 obiekty,   o powierzchni 706 ha.

 

VII. Pomniki przyrody.

 

Tą indywidualną formą ochrony przyrody obejmowane są przede wszystkim wyróżniające się sędziwe drzewa i krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe, jaskinie.

W granicach katowickiej dyrekcji za pomniki przyrody uznanych zostało 665 obiektów, wśród których przeważają bardzo stare drzewa, głazy narzutowe będące reliktami epoki glacjalnej oraz skałki i jaskinie. Do najstarszych i najokazalszych drzew pomnikowych należą dęby szypułkowe, cisy pospolite i lipy szerokolistne. ( np. dąb szypułkowy o obwodzie pnia 710 cm rosnący na terenie rezerwatu „Łężczak| w N-ctwie Rudy Raciborskie , sosna wejmutka w N-ctwie Kup, grab w N-ctwie Rudy Raciborskie).

Obok pojedyńczych drzew za pomniki przyrody uznane zostały również ich skupiska w formie alei, grup lub kęp ( np.. Aleja Husarii w N-ctwie Rudy Raciborskie).

Na uwagę zasługuje chroniący stanowisko sasanki otwartej i dziewięćsiła bezłodygowego powierzchniowy pomnik przyrody „Sasanka” na terenie Nadleśnictwa Chrzanów oraz stanowisko różanecznika katawbijskiego w Nadleśnictwie Herby.

 

VIII. Ochrona gatunkowa roślin i zwierząt:                       

Ochrona gatunkowa ma na celu zachowanie dla przyszłych pokoleń najciekawszych a zarazem najbardziej zagrożonych przedstawicieli flory i fauny w skali całego kraju. Obejmuje przeszło kilkaset gatunków roślin i zwierząt. Szereg z chronionych gatunków roślin posiada na obszarze województwa śląskiego granice swojego występowania. Do nich należą m.in.:wierzba śląska, jarząb brekinia, ligustr pospolity, róża alpejska, cieszynianka wiosenna, ciemiężyca zielona, języcznik zwyczajny, irga czarna, czy mącznica lekarska.

Od 2000 roku wszystkie nadleśnictwa dysponują Programami Ochrony Przyrody, inwentaryzującymi i obrazującymi stan i sposób zachowania walorów przyrodniczych terenów leśnych będących w ich zarządzie. Ponadto opisują istniejące i potencjalne zagrożenia dla przyrody oraz sposoby ich eliminacji. Programy te są dokumentacjami „otwartymi”, tzn. sukcesywnie uzupełnianymi i wzbogacanymi w miarę powoływania kolejnych ustawowych form ochrony przyrody oraz odnajdywania nowych, ciekawych przedstawicieli flory i fauny. Szczególną troską w Programie objęte są rzadkie, ginące i zagrożone wyginięciem chronione gatunki roślin i zwierząt.

Na mocy zarządzeń wojewodów objęto ochroną miejsca lęgowe niektórych gatunków ptaków, m.in. bociana czarnego, orła bielika, orlika krzykliwego,   kani czarnej i kani rudej. Razem strefami /69/ ochrony całorocznej i okresowej objętych zostało 4 346 ha.

Łączna powierzchnia gruntów objętych szczególnymi formami ochrony przyrody (w rozumieniu ustawy o ochronie przyrody z dnia 16.04.2004r.) wynosi 292 352 ha, co stanowi 46 % powierzchni całości lasów zarządzanych przez RDLP w Katowicach.

            Na różnym etapie zaawansowania, znajdują się dalsze projekty utworzenia nowych obiektów ochrony przyrody.

 

XIX. Obszary „Natura 2000” na terenie RDLP w Katowicach.

Według stanu na koniec 2009 roku, na terenie RDLP w Katowicach wyznaczono 65 ostoi Natura 2000 o łącznej powierzchni 75 832 ha, w tym:

•          10 Obszarów Specjalnej Ochrony Ptaków /OSO/ o pow. na gruntach LP – 26 398 ha

•          55 ostoi Specjalnych Obszarów Ochrony Siedlisk /SOO/ o pow. na gruntach LP - 49 434 ha.

Ochronę w formie obszarów Natura 2000 powołano na terenie 31 z 38 jednostek podległych katowickiej Dyrekcji, na gruntach LP pozostałych 7 nadleśnictw nie wyznaczono ostoi „naturowych” /Chrzanów, Katowice, Kędzierzyn, Koszęcin, Olesno, Rybnik, Turawa/.

 

XX. Inwentaryzacja siedlisk przyrodniczych oraz gatunków flory i fauny.

 

W wyniku inwentaryzacji przyrodniczej wykonanej przez nadleśnictwa RDLP                   w Katowicach w latach 2006-2007, na gruntach lasów zidentyfikowano 87 248 ha siedlisk leśnych oraz 2 171 ha siedlisk nieleśnych, łącznie 89 419 ha siedlisk przyrodniczych, ważnych dla spójności europejskiej sieci obszarów chronionych Natura 2000.

Spośród zainwentaryzowanych siedlisk przyrodniczych największą powierzchnię zajmują:

            Leśne:

1. kwaśne buczyny - 9110                                                      25 167 ha

2. żyzne buczyny - 9130                                                         18 576 ha

3. grąd środkowoeuropejski -9170

    i subkontynentalny -9160                                       15 828 ha

4. łęgi wierzbowo-topolowe i olszowe-91E0                             7 446 ha

5. lasy łęgowe dębowo-wiązowo-topolowe-91F0        3 264 ha

6. bory i lasy bagienne - 91D0*                                    2 154 ha

7. śródlądowe kwaśne dąbrowy - 9190                                   7 454 ha

8. bory dolno i górnoreglowe - 9410                                 6 575 ha   

9. jaworzyny i lasy klonowo-lipowe -9180                           290 ha

10. ciepłolubne buczyny storczykowe - 9150                       365 ha

11. śródlądowy bór chrobotkowy - 91T0                                16 ha

12. ciepłolubne dąbrowy - 91I0*                                             77 ha

13. wyżynny bór jodłowy- 91P0                                             35 ha                    

      14. środkowoeuropejskie górskie lasy bukowe

           z jaworem i szczawiem-9140                                                   1 ha                

 

            Nieleśne:

•          Naturalne i półnaturalne łąki niżowe i górskie               906 ha

•          Eutroficzne starorzecza i drobne zbiorniki wodne         228 ha

•          Zmiennowilgotne łąki trzęślicowe                                234 ha

•          Torfowiska przejściowe i trzęsawiska                          204 ha

•          Torfowiska wysokie                                                    112 ha

•          Obniżenia na podłożu torfowym                                              134 ha

•          Wapienne ściany skalne z chazmofityczną roślinnością    96 ha

•          Pozostałe / 7 rodzajów siedlisk/                                              257 ha

Ze stwierdzonych „naturowych” gatunków flory i fauny znalazły się:

 

•          Rośliny leśne                     3 gatunki,

w tym:

 

1. widłoząb zielony - 1381       

            1 stanowisko /N-ctwo Jeleśnia/

2. języczka syberyjska - 1758                        

            1 stanowisko /N-ctwo Koniecpol/

 

3. obuwik pospolity- 1902; 15 stanowisk

/N-ctwo Siewierz-1; Olkusz-11;Brynek-3/

 

•          Rośliny nieleśne                 5 gatunków,w tym:

1. tojad mocny morawski- 4109 ; 35 stanowisk /N-ctwa: Węgierska Górka-7; Wisła-22;   Bielsko-4; Sucha-2/

2. dzwonek piłkowany – 4070*         2 stanowiska /N-ctwo Ujsoły/

3. przytulia krakowska – 2189          1 stanowisko /N-ctwo Złoty Potok/

4. lipiennik Loesela- 1903            1 stanowisko /N-ctwo Siewierz-kilkadziesięt osobników/

5. warzucha polska - 2109          3 stanowiska /N-ctwo Złoty Potok-1; Koniecpol-2/

 

•          Zwierzęta leśne                 19 gatunków, w tym:

1. sichrawa karpacka – 4024*          11 stanowisk

2. biegacz urozmaicony - 4014          7 stanowisk

3. kozioróg dębosz - 1088                21 stanowisk

 

4. jelonek rogacz- 1083                   13 stanowisk

5. pachnica dębowa- 1084*             40 stanowisk

6. traszka grzebieniasta- 1166         90 stanowisk

7. traszka karpacka - 2001               18 stanowisk

8. kumak górski - 1193                    54 stanowiska

9. bóbr europejski - 1337               199 stanowisk

10. mopek - 1308                             18 stanowisk

11. podkowiec mały- 1303               27 stanowisk

12. nocek Bechsteina - 1323               6 stanowisk

13. nocek duży - 1324                      70 stanowisk

14. nocek orzęsiony - 1321              10 stanowisk

 

 

15. wilk- 1352*                                       25 osobników

16. ryś - 1361                                      9 osobników

17. niedźwiedź brunatny- 1354*        7 osobników

18. wydra       - 1355                            221 stanowisk

19. żubr - 2647                                          1 /OHŻ/

           

                                                                                                            

 

•          Zwierzęta nieleśne               6 gatunków, w tym:

1.         zalotka większa - 1042                      

11 stanowisk

2.         czerwończyk nieparek - 1060              

75 stanowisk

3.         czerwończyk fioletek - 4038                 

7 stanowisk

4.         modraszek nausitous - 1061                

43 stanowiska

5.         modraszek telejus - 1059                     

34 stanowiska

6.         kumak nizinny- 1188                          

119 stanowisk